Një nga kujtimet më të dhimbshme që autori i këtij shkrimi ka ruajtur nga babai i tij, Hasip Abdullahu, lidhet me mobilizimin e detyruar të mijëra shqiptarëve të Kosovës nga autoritetet jugosllave në fillim të vitit 1945.
Sipas rrëfimit të Hasip Abdullahut, në janar të vitit 1945 Ushtria Jugosllave urdhëroi mobilizimin e brigadave të ashtuquajtura të “Kosmetit”, ndërsa gjatë muajve mars dhe prill mobilizimi u shtri me forcë edhe mbi mijëra shqiptarë të Kosovës. Zyrtarisht, ata do të dërgoheshin në frontin e Adriatikut për operacione ushtarake, por sipas dëshmisë së tij dhe shumë rrëfimeve të tjera të kohës, qëllimi i vërtetë ishte dobësimi i popullsisë shqiptare të Kosovës.
Në mesin e të mobilizuarve ishte edhe Hasip Abdullahu. Ai kujton se fillimisht u grumbulluan në kazermën ushtarake në Gjilan, së bashku me një numër të madh shqiptarësh nga Anamorava, Zhegra dhe fshatrat e Karadakut të Gjilanit. Nga Gjilani u dërguan në Prizren, të shoqëruar nga oficerë shqiptarë, ndërsa prej aty kolona u mor nën përcjelljen e forcave serbo-malazeze.
“Në Prizren na urdhëruan t’i dorëzonim armët, duke na thënë se do të pajiseshim me armë të reja kur të mbërrinim në Kroaci. Ne nuk kishim zgjidhje tjetër veçse të bindeshim,” kujtonte Hasipi.
Rrugëtimi vazhdoi në këmbë nga Prizreni përmes Kukësit, Shkodrës, Tivarit, Dubrovnikut dhe deri në Rijekë. Sipas rrëfimit, kushtet ishin çnjerëzore. Shqiptarët udhëtonin të paarmatosur, të uritur, të lodhur, pa veshmbathje të mjaftueshme dhe në kushte shumë të rënda higjienike.
“Nuk na lejonin të ndalonim as për të pirë ujë e as për të kryer nevojat fiziologjike. Kush largohej nga kolona ose nuk zbatonte urdhrat, rrezikonte të vritej në vend,” rrëfente ai.
Hasip Abdullahu kujtonte se gjatë rrugës shumë të mobilizuar humbën jetën nga uria, lodhja ose u vranë nga përcjellësit. Sipas dëshmisë së tij, trupat e disa viktimave u hodhën në lumenjtë Drin dhe Buna.
Në Shkodër, kolona mësoi për tragjedinë e Tivarit, ku, sipas shumë burimeve historike, u vranë mijëra shqiptarë të mobilizuar nga Kosova. Masakra e Tivarit mbetet një nga ngjarjet më të rënda dhe më të debatueshme të historisë së shqiptarëve pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.
Ky rrëfim familjar përbën një dëshmi personale të mbijetuar nga ajo periudhë tragjike dhe ruan kujtesën për vuajtjet që përjetuan mijëra shqiptarë gjatë mobilizimit të vitit 1945.
Shënim i redaksisë: Ky artikull bazohet në rrëfimin personal të Hasip Abdullahut, të përcjellë nga familjarët e tij. Për ngjarjet e vitit 1945, përfshirë mobilizimin e shqiptarëve dhe Masakrën e Tivarit, ekzistojnë studime, dokumente dhe interpretime të ndryshme historike. Artikulli paraqet dëshminë personale të protagonistit si pjesë e kujtesës historike familjare./Gjilani INFO/
