Sipas disa shënimeve të siguruara nga shkrime e dokumente të ndryshme, tregtia me duhan nis gjatë kohës së Perandorisë Osmane, konkretisht në vitin 1687. Ndërsa cigaret për të parën herë u prodhuan në gjysmën e parë të shekullit nëntëmbëdhjetë.
Stacioni i duhanit-Monopoli i Preshevës
Monopoli i Preshevës që gjendej në paralagjen e quajtur Stacioni Hekurudhor përmendet nga viti 1920 me emërtimin “Stacioni i duhanit”.
Sipas të dhënave që ofron Miodrag Popović, deri në vitin 1941, në monopol kishin punuar profesionistë dhe njohës të kualitetit të duhanit. Aso kohe, ministri i financave ishte ai që emëronte shefat e Monopoli që aso kohe quhej Stacioni i duhanit., ndërkohë që kuadrin profesional e përzgjidhte shefi i stacionit.
Për të arriturat e stacionit të duhanit dhe për suksesin përgjegjës ishte shefi. Po që se shefi nuk tregohej i suksesshëm, shkarkohej dhe vendosej në një vend tjetër pune.
Deri në vitin 1941 u ndërruan shumë shefa, e këta ishin: Simiq, Antonio Dzoliq e Mihajlo Fridman. Që të gjithë këta kishin shkollim të lartë e njëkohësisht pati profesionistë të njohur si: Koković, Popović e Krsmanović.
Në vitin 1928, Zh. Popović e Koković ishin dërguar në Greqi për një trajnim për të perfeksionuar prodhimin e duhanit aromatik dhe përpunimin e duhanit me metodat më të avancuara. Aso kohe, nga vendësit punonin: Keka Bećković, Stojadin Popović, Dobrivoje Popović, etj.
Në vitin 1934, në hapësirën para ndërtesës së administratës ishte ngrit përmendorja e mbretit Aleksandar Karađorđević, e që ishte rrëzuar nga bullgarët në vitin 1941.
Në Preshevë në vitin 1941 zbarkojnë gjermanët, por nuk qëndrojnë gjatë, e, Preshevën ia dorëzojnë bullgarëve e ata (gjermanët) shkojnë tutje.
Me t’u vendosur në Preshevë, Bullgarët menjëherë vendosin levin si banknotë tregtare. Sollën priftërinj dhe mësues dhe hapën shkollat në gjuhën e tyre.
Sa i përket prodhimit të duhanit, në Preshevë mbillej lloji i duhanit “Jaka“ dhe “Hotlani“.
Pas Luftës së Dytë Botërore, përkatësisht në vitin 1945, drejtor i parë i Monopolit emërohet Stojan Manasijević. Ndërsa zyrtarë profesional: Stanko Uzunović, Zlatko Filipović, Paja Jovanović, Prokopović dhe Keka Babović. Në kontabilitet kishte punuar Branko Djordjević, ndërsa nga viti 1951, Stojadin Popović.
Drejtorët e Monopolit nga viti 1952 e tutje
Nga viti 1952 e tutje, Monopoli i Preshevës pati shumë drejtorë. E këta ishin: Stojadin Popović, Dragi Popović, Sami Qerimi, Djoka Ćuković, Mića Popović, Dragoljub Filipović, Dragan Djordjević, etj.
Monopoli i Preshevës pjesë e IDV (DIV)
Nga viti 1957, Monopoli i Preshevës bëhet pjesë e Industrisë së Duhanit në Vranjë. (Duvanske industrije Vranje). Organizator dhe drejtor i parë i IDV (DIV) ishte Milorad Stošić Šuka, luftëtar i LDB.
Hapja e Shtypshkronjës “Grafoflex”
Më pas në oborrin e Monopolit u hap një fabrikë për ambalazh kartoni dhe shtypshkronjë e emërtuar “Grafoflex”.
Kjo shtypshkronjë për një kohë pati suksese. Drejtorë të saj ishin: Sefedin Shabani-Sefa, Dragan Tomić dhe Dragi Filipović.
Vlen të theksohet që në monopol ka punuar edhe Stojadin Filipović, (i cili ishte kryetar komune nga viti 1963 deri në vitin 1967), e që më pas themeloi dhe u bë drejtori i parë i Fabrikës “7 Juli” e që nga viti 1986 u zgjodh për së dyti herë, pas njëzet viteve, kryetar komune në Preshevë e që këtë detyrë e ushtroi deri në vitin 1989, kur në vend të tij u zgjodh Dragolub Filipović, i cili kryetar komune qëndroi deri në vitin 1992.
Ca fotografi të vjetra të huazuara
Foto 1: Ca nga udhëheqësit e Monopolit;
Foto 2: Përmendorja e mbretit serb në oborr të Monopolit;
Foto3: Ca nga punëtorët e Monopolit
shkruan: Ferid Selimi
