Nexhat Rexha
Ditari i një periudhe kohore bartë në vete kronikën e jetës, me të cilën njeriu bashkëjeton me ditët e netët e atyre kohëve. Në këtë korrelacion ngjarjesh e përjetimesh Sabri Morina, ka shënuar këto peripeci, të cilat janë pjesë të dalluara të atyre viteve të represionit psikik e fizik në jetën e tij dhe të kolektivit ku ai punoi e veproi, por edhe një imazh i qartë, i shoqërisë shqiptare nën represionin e përgjithshëm serb. Në faqet e librit “Drama e mbijetesës”, shtjellohen ngjarje reale, të cilat i kemi kaluar nëpër vorbullën e atyre viteve. Në këtë kontekst kohor, ditari ruan, inserte e ngjarje me pamje nga më të ndryshmet, të cilat pasqyrojnë e ruajnë autenticitetin e realizuar në optikën e përjetimit sa më real, duke i dhënë përditshmërisë objektivitetin sa kompleks, po aq edhe determinues në atë që ka përjetuar autori i atyre ngjarjeve.
Periudhat e trajtueshmërisë së këtyre të ndodhurave e përjetimeve të Sabri Morinës, janë reale dhe ato komunikojnë me faktorizim në arealin e njohur të quajtur diktaturë serbe, që vepron e hermetizon ide e ngjarje përparimtare, sidomos të popullatës shqiptare në sistemin jugosllav (kupto më shumë sistemin sundues serb) në Kosovë.
Në librin “Drama e mbijetesës”, të Sabri Morinës, lexuesi i vëmendshëm, arrin në njohje, nga afërsia e të ndodhurave në kolektivin e gjimnazit “9 Maji”, tani “Ismail Qemali” në Kamenicë, institucioni më i lartë arsimor në nivel komunal. Duke qenë gjithnjë në mbikëqyrje të faktorit politik shtypës dhe atij të sigurimit shtetëror. Brenda këtyre shtjellimeve, autori ka përshkruar gjendjen reale, e cila ka dominuar në ditët më të rënda të kësaj kohe, ashtu siç janë paraqitur në ditarin e tij. Ngjarjet kanë një kronologji shumë dimensionale, sepse ato janë shkruar kryesisht në përfundim të një dite, duke ruajtur çdo imtësi të rrjedhës së minutave e orëve brenda një dite.
Protagonistët e përmendur në ditarin e Sabri Morinës, janë persona real, dhe vetëm pak prej tyre nuk janë më në mesin tonë. Në disa raste autori ka përdorur vetëm inicialet për disa persona me qëndrime negative, në kolektivin ku ai ka punuar. Mirëpo, kjo nuk do të thotë se ngjarjet kanë pësuar ndryshime, ato ruajnë autenticitetin e tyre dhe i japin orientimin e nevojshëm zhvillimit shoqëror në trevën e Kamenicës e më gjerë.
Zhvillimet e reja demokratike në Evropë e Kosovë
Proceset politike që nga Greva e Minatorëve dhe nga shembja e Murit të Berlinit në vitin 1989, janë pamje dhe determinime të reja në skenën politike evropiane. Këto ngjarje artikulojnë frymën demokratike, përparimtare në kthim të origjinës si, në: Gjermani, Poloni e gjetiu dhe shtimit të represionit në Kosovë, e në kolektivin ku punoi autori i këtyre shënimeve.
Ndërrimet Kushtetuese me emisarët e politikës së asaj kohe, në gjimnazin e Kamenicës nuk morën miratimin e dhunshëm të amendamenteve që merrnin (suprimuan) autonominë e Kosovës.
Profesorët shqiptarë e mbrojtën me dinjitet mendimin e tyre dhe arritën thuaja unitet të plotë, të gjithë ishin të një fjale se Kosovës po i merren të drejtat e saja autonome. Pastaj, grevat e Minatorëve u manifestuan edhe në gjimnazin “9 Maji”, nga mësimdhënësit shqiptarë dhe me solidarizimin e të gjithë nxënësve, nga mbarimi i mësimit të ndërrimit të dytë deri në orët e vona të natës. Pastaj presioni dhe trysnitë e organeve komunale të pushtetit të asaj kohe, mbi mësimdhënësit për shumë çështje, që kërkonin zgjidhjen e ngjarjeve në kolektivin e kësaj vatre të diturisë. Politika serbe, gjithnjë vepronte dhunshëm me rolin e saj në institucionin arsimor, duke e quajtur “Universiteti i irredentës” në Kamenicë. Kuptohet, gjithë ky mllef ishte kundër kuadrove shqiptare, sepse suksesi i nxënësve dhe motivimi edukativ i mësimdhënësve me rriten e nxënësve shqiptarë e pengonte politikën aktuale të Kamenicës e Kosovës./GJILANI INFO/
Në foto libri dhe autori, Sabri Morina:
