Shkruan: Selajdin Abdullahu
Në kohë të ndryshme, drejtësia ka veshur petkun e padrejtësisë dhe ka gjykuar jo mbi të vërtetën, por mbi frikën, interesin apo paragjykimin. Historia njerëzore është e mbushur me raste kur ata që qëndruan në anën e lirisë u vunë në bankën e të akuzuarve, ndërsa koha më pas i shpalli të pafajshëm dhe madje i ngriti në piedestal.
Sot, për shumëkënd, ajo ndjenjë rikthehet kur sheh liderët e UÇK-së të mbajtur prej vitesh në Hagë, në një proces që shpesh perceptohet si tepër i gjatë, i padrejtë dhe i mangët në prova.
Që në fillesat e njerëzimit, rrëfimi i Kainit dhe Abelit na mëson se padrejtësia mund të lindë edhe nga xhelozia dhe keqinterpretimi. Abeli, i pafajshmi, bie viktimë jo për shkak të fajit, por për shkak të një intrige të errësuar.
Kjo histori biblike mbetet një metaforë e fuqishme: jo gjithmonë ai që goditet është fajtor, dhe jo gjithmonë ai që gjykon ka të drejtë morale. Në shekuj, figura si Zhana d’Ark u përballën me gjykime që sot duken absurde. Ajo u shpall heretike dhe u dogj në turrën e druve, vetëm që më vonë të njihej si heroinë dhe shenjtore. A nuk është kjo një dëshmi se drejtësia e një epoke mund të jetë padrejtësia e një tjetër?
Se tribunat dhe gjykatat, kur ndikohen nga politika apo frika, mund të prodhojnë vendime që historia i rrëzon pa mëshirë? Edhe në një shoqëri që sot konsiderohet ndër më të zhvilluarat, si ajo amerikane, ndodhi një nga episodet më të errëta të drejtësisë: gjyqet e shtrigave në Masaçusets.
Qindra gra dhe burra u akuzuan për magji, shumë prej tyre u dënuan pa prova reale, të shtyrë nga histeria kolektive dhe dëshira për të gjetur fajtorë aty ku nuk kishte. Sot, ato procese shihen si një njollë në historinë e drejtësisë. Në këtë rast, lind pyetja: a po përsëritet historia? A po shohim një proces që, në vend se të mbështetet mbi fakte të pakundërshtueshme, zgjatet në kohë duke lënë hapësirë për dyshime të mëdha?
Kur një gjykim zvarritet për vite të tëra pa një përfundim të qartë, ai ka humbur besimin e publikut dhe po perceptohet si më shumë ndëshkim sesa drejtësi. Drejtësia e vërtetë nuk duhet të jetë as hakmarrje, as spektakël, as instrument politik. Ajo duhet të jetë në koherencë , e drejtë dhe e mbështetur në prova të forta,e jo në prova të fabrikuara nga dëshmitar pas perdeve.
Nëse këto mungojnë, atëherë çdo akuzë rëndohet nga hija e dyshimit, dhe çdo proces kthehet në një barrë morale për vetë sistemin që e zhvillon.
Kur e analizojmë procesin e Gjykatës së Hagës me të ashtëquajtura “Dhoma të Specializuara” ndaj krerëve të UÇK-ës të krijohet përshtypja e gjykimeve politike në ish-Jugosllavi, ku paraprakisht përmes Lidhjes socialiste të popullit punonjës të drejtuar nga UDB-ja, bënin fushatë për ti dënuar sa më ashpër veprimtarët që ishin kundërshtar të atij sistemi, sikur organizemet dhe” ligjërimet nëpër shkollat e Prishtinës “duke i paraqitur të akuzuarit në Hagë padrejtësisht, se nuk luftuan për popullin e vet. Historia na ka mësuar të jemi të kujdesshëm: ata që sot gjykohen para popullit, janë ata që sot dhe nesër nderohen. Dhe ata që sot gjykojnë, mund të gjykohen nga vetë historia.
