Isuf B.Bajrami
Kushtetuta e Republikës së Kosovës garanton sovranitetin e popullit dhe parimin e zgjedhjeve të lira dhe të drejta, si shprehje të legjitimitetit demokratik të institucioneve publike. Për më tepër, Kushtetuta përcakton parimin e sundimit të ligjit dhe barazinë para ligjit, duke u imponuar institucioneve përgjegjëse detyrën për të zbatuar ligjin në mënyrë të pavarur dhe të paanshëm.
Ndjekja penale e shkeljeve zgjedhore në Kosovë rregullohet kryesisht nga dispozitat e Kodit Penal të Republikës së Kosovës, të cilat parashohin sanksione për veprime që cenojnë integritetin e procesit zgjedhor, si manipulimi i votës, keqpërdorimi i detyrës zyrtare, falsifikimi i dokumenteve dhe veprime të tjera të lidhura me parregullsi zgjedhore. Ligji nr. 03/L-073 për Zgjedhjet e Përgjithshme përcakton rregulla për organizimin dhe administrimin e procesit zgjedhor, si dhe masat për parandalimin dhe sanksionimin e shkeljeve.
Në kuadër të standardeve evropiane, Protokolli nr. 1 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton të drejtën për zgjedhje të lira, ndërsa jurisprudenca e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) ka theksuar se ky detyrim përfshin edhe detyrimin pozitiv të shtetit për të sigurojë mekanizma efektivë për hetimin dhe sanksionimin e shkeljeve zgjedhore, duke ruajtur integritetin e procesit dhe besimin e publikut.
Metodologjia e monitorimit
Qëllimi i monitorimit
Ky shkrim synon të vlerësojë efektivitetin e reagimit institucional ndaj dyshimeve për manipulim të votave në Komunën e Prizrenit, duke e interpretuar rastin në kuadër të standardeve kushtetuese dhe evropiane për zgjedhje të lira dhe të ndershme. Përmes analizës juridike dhe vlerësimit institucional, raporti synon të identifikojë tendencat e zbatimit të ligjit, si dhe të ofrojë rekomandime për përforcimin e kapaciteteve dhe besimit publik.
Burimet e të dhënave
Të dhënat e përdorura në këtë raport janë mbledhur nga:
Burime zyrtare të institucioneve të Kosovës, përfshirë deklarata publike të Prokurorisë, Policisë së Kosovës dhe institucioneve të tjera përkatëse, si dhe dokumente ligjore dhe rregullative (Kushtetuta, Kodi Penal, Ligji për Zgjedhjet e Përgjithshme, Kodi i Procedurës Penale etj.).
Raporte dhe komunikata publike, të publikuara nga institucionet e drejtësisë dhe nga organet përgjegjëse për administrimin e zgjedhjeve.
Analizë krahasuese e standardeve evropiane, të bazuar në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) dhe interpretimin e saj mbi detyrimin pozitiv të shtetit për hetim efektiv në rastet e shkeljeve zgjedhore.
Metodat e analizës
Analiza në këtë raport është kryer nëpërmjet:
Analizës juridike të kornizës kushtetuese dhe ligjore të Kosovës, me fokus në dispozitat që rregullojnë zgjedhjet dhe përgjegjësinë penale për shkeljet zgjedhore.
Analizës institucionale të reagimit të institucioneve, duke vlerësuar kapacitetin dhe efektivitetin e veprimeve të ndërmarra në përputhje me ligjin dhe standardet e drejtësisë.
Vlerësimit të standardeve evropiane për zgjedhje të lira, duke u bazuar në jurisprudencën e GJEDNJ-së për hetim efektiv dhe detyrimin pozitiv të shtetit.
Kufizimet metodologjike
Ky raport vlerëson reagimin institucional në fazën e ndjekjes penale, bazuar në informacionet e disponueshme publikisht në momentin e përgatitjes së raportit. Për shkak të natyrës së procedurave penale dhe të respektimit të prezumimit të pafajësisë, raporti nuk pretendohet të ofrojë vlerësim të detajuar të fajësisë së individëve të arrestuar, por të vlerësojë efektivitetin e institucioneve dhe funksionimin e shtetit të së drejtës në përgjithësi.
Kuadri kushtetues dhe ligjor
Parimet kushtetuese
Kushtetuta e Republikës së Kosovës garanton sovranitetin e popullit dhe parimin e zgjedhjeve të lira dhe të drejta, si shprehje të legjitimitetit demokratik të institucioneve publike. Për më tepër, Kushtetuta përcakton parimin e sundimit të ligjit dhe barazinë para ligjit, duke u imponuar institucioneve përgjegjëse detyrën për të zbatuar ligjin në mënyrë të pavarur dhe të paanshme.
Kuadri ligjor për ndjekjen penale të shkeljeve zgjedhore
Ndjekja penale e shkeljeve zgjedhore në Kosovë rregullohet kryesisht nga dispozitat e Kodit Penal të Republikës së Kosovës, të cilat parashohin sanksione për veprime që cenojnë integritetin e procesit zgjedhor, si manipulimi i votës, keqpërdorimi i detyrës zyrtare, falsifikimi i dokumenteve dhe veprime të tjera të lidhura me parregullsi zgjedhore.
Ligji nr. 03/L-073 për Zgjedhjet e Përgjithshme përcakton rregulla për organizimin dhe administrimin e procesit zgjedhor, si dhe masat për parandalimin dhe sanksionimin e shkeljeve.
Standardet evropiane dhe detyrimi pozitiv për zgjedhje të lira
Në kuadër të standardeve evropiane, Protokolli nr. 1 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton të drejtën për zgjedhje të lira, ndërsa jurisprudenca e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) ka theksuar se ky detyrim përfshin edhe detyrimin pozitiv të shtetit për të siguruar mekanizma efektivë për hetimin dhe sanksionimin e shkeljeve zgjedhore, duke ruajtur integritetin e procesit dhe besimin e publikut.
Reagimi institucional dhe kapaciteti i shtetit
Reagimi institucional në përputhje me ligjin
Në rastin e dyshimeve për manipulim të votave në Komunën e Prizrenit, reagimi i institucioneve të drejtësisë, i cili ka rezultuar me arrestimin e 109 personave, tregon se mekanizmat e zbatimit të ligjit janë aktivë dhe funksionalë në trajtimin e shkeljeve zgjedhore.
Kjo tregon se institucionet e Kosovës nuk e injorojnë këtë kategori të shkeljeve, por i trajtojnë si çështje serioze që kërkojnë ndërhyrje të menjëhershme dhe të bazuara në ligj.
Kapaciteti institucional për hetim dhe ndjekje penale
Arrestimet e shumta reflektojnë kapacitetin institucional për të identifikuar, hetuar dhe ndjekur penalisht veprime të organizuara që cenojnë integritetin e procesit zgjedhor.
Në këtë mënyrë, reagimi institucional kontribuon në zbatimin e parimit të barazisë para ligjit, duke demonstruar se përgjegjësia penale është e mundshme edhe kur përfshihen individë të shumtë dhe struktura të organizuara.
Përputhshmëria me standardet e GJEDNJ-së për hetim efektiv
Ky reagim institucional është në përputhje me standardin e GJEDNJ-së për hetim efektiv, i cili kërkon që autoritetet kompetente të reagojnë në mënyrë substanciale ndaj pretendimeve për parregullsi zgjedhore dhe të sigurojnë hetim real dhe sanksione proporcionale, në mënyrë që të mos cenohen thelbi i të drejtës për zgjedhje të lira dhe besimi i publikut.
Nevoja për përforcim të transparencës dhe besimit publik
Përforcimi i procedurave dhe i transparencës mbetet i nevojshëm, pasi zbatimi i ligjit në mënyrë të plotë dhe ecuria e hetimeve janë elemente që ndikojnë drejtpërdrejt në besimin e qytetarëve në institucionet e shtetit.
Rekomandimet për konsolidimin e funksionimit institucional
Për Prokurorinë e Shtetit
Trajtimi i rasteve zgjedhore me prioritet dhe profesionalizëm, duke siguruar pavarësi funksionale dhe zbatim të drejtë të dispozitave të Kodit Penal dhe Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme.
Transparencë e matur dhe e qëndrueshme, duke informuar publikun për ecurinë e rasteve pa cenuar hetimin dhe duke respektuar prezumimin e pafajësisë.10
Për Policinë e Kosovës
Forcimi i kapaciteteve hetimore për shkelje zgjedhore, duke siguruar dokumentim të plotë të provave dhe bashkëpunim të ngushtë me Prokurorinë.
Për Komisionin Qendror të Zgjedhjeve (KQZ)
Përmirësimi i mekanizmave të raportimit dhe referimit të parregullsive drejt institucioneve të drejtësisë, duke siguruar që çdo rast i dyshuar të trajtohet në mënyrë të duhur sipas Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme.
Sigurimi i ruajtjes së materialeve zgjedhore në mënyrë të sigurt dhe të dokumentuar, për të garantuar pranueshmërinë e tyre si prova në procedurat penale.
Për Gjykatat kompetente
Trajtim i drejtë dhe i arsyetuar i rasteve, duke u bazuar në provat dhe në dispozitat e Kodit Penal dhe Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme, dhe duke respektuar standardet e GJEDNJ-së për hetim efektiv.
Për institucionet përgjegjëse në përgjithësi
Forcimi i bashkëpunimit ndërinstitucional për shkëmbimin e informacionit dhe koordinimin e veprimeve, në përputhje me ligjin dhe me parimet e pavarësisë së hetimit.
Vlerësim për funksionimin e shtetit të së drejtës
Reagimi institucional ndaj dyshimeve për manipulim të votave në Komunën e Prizrenit paraqet një indikator të rëndësishëm të funksionimit të shtetit të së drejtës në Kosovë.
Veprimet e ndërmarra nga organet e drejtësisë, përfshirë arrestimin e 109 personave, dëshmojnë se institucionet janë në gjendje të zbatojnë ligjin në mënyrë të barabartë dhe pa përjashtime, duke garantuar se asnjë individ nuk është mbi ligjin.
Ky reagim institucional, në përputhje me standardet kushtetuese dhe evropiane për zgjedhje të lira, kontribuon në forcimin e besimit të qytetarëve në institucionet demokratike dhe në legjitimitetin e procesit zgjedhor, duke dëshmuar se sistemi i drejtësisë është i gatshëm të veprojë edhe në raste me ndikim politik dhe kompleksitet të lartë./Gjilani INFO/
